ห้าสัมผัส หน้าต่างของสมอง

ทดลอง: หาจุดบอดในตาตัวเอง

จุดหายไปเพราะตรงที่เส้นประสาทตาออกจากลูกตาไม่มีเซลล์รับแสงเลย เราจึงมีจุดบอดข้างละหนึ่งจุด ปกติไม่รู้สึกเพราะตาสองข้างและสมองช่วยเติมภาพให้

ทดลอง: ภาพติดตา

จ้องจุดดำตรงกลางภาพสีนิ่งๆ 15 วินาที โดยไม่ขยับตา แล้วภาพจะเปลี่ยนเป็นสีขาว ดูว่าเห็นอะไร

เซลล์รับสีที่ถูกใช้งานหนักจะล้า พอเปลี่ยนเป็นพื้นขาว เซลล์อีกกลุ่มจึงเด่นขึ้น เราเลยเห็นภาพเป็นสีตรงข้าม

ทดลอง: เสียงสูงเสียงต่ำ

เสียงสูงคืออากาศสั่นถี่ เสียงต่ำคือสั่นช้า หน่วยนับคือครั้งต่อวินาที หรือเฮิรตซ์ กดเล่นแล้วลากแถบดู ระวังอย่าเปิดเสียงดังและอย่าใส่หูฟังตอนทดลองนี้

เสียงดังแค่ไหนถึงอันตราย

ความดังวัดเป็นเดซิเบล เสียงดังเกิน 85 เดซิเบลนานๆ ทำให้เซลล์ขนในหอยโข่งเสียหาย และเซลล์ขนของคนเราไม่งอกใหม่ หูที่เสียจากเสียงดังจึงไม่กลับมาเหมือนเดิม

ทดลอง: ผิวตรงไหนละเอียดที่สุด

ถ้าเอาปลายไม้จิ้มฟันสองอันแตะผิวพร้อมกัน ห่างกันน้อยๆ บางที่จะรู้สึกเหมือนถูกแตะจุดเดียว ระยะที่ยังแยกออกว่าเป็นสองจุด บอกว่าบริเวณนั้นมีตัวรับหนาแน่นแค่ไหน ลากดูระยะ แล้วเทียบกับตารางด้านล่าง

ทดลอง: วัดเวลาปฏิกิริยา

กดเริ่ม แล้วรอ พอกล่องเปลี่ยนเป็นสีเขียวให้แตะทันที เวลาที่ได้คือเวลาที่แสงวิ่งเข้าตา ไปถึงสมอง สมองตัดสินใจ แล้วส่งคำสั่งไปที่กล้ามเนื้อมือ

คนส่วนใหญ่ได้ราว 200 ถึง 300 มิลลิวินาที สัญญาณประสาทวิ่งได้เร็วถึงราว 100 เมตรต่อวินาที แต่ที่กินเวลาที่สุดคือช่วงที่สมองแปลผลและตัดสินใจ

เจ็บสองจังหวะ

ลองนึกตอนเตะโดนขอบโต๊ะ จะรู้สึกเจ็บแปลบก่อน แล้วอีกสักครู่ถึงมีอาการปวดตื้อตามมา นั่นไม่ใช่ความรู้สึกเดียว แต่เป็นสัญญาณสองชุดที่วิ่งมาคนละความเร็ว กดดูได้

ร้อนกับเย็นที่ไม่ได้ร้อนหรือเย็นจริง

ตัวรับอุณหภูมิบนผิวเราเป็นช่องโปรตีนเล็กๆ ช่องที่ชื่อ TRPV1 จะเปิดเมื่อเจอความร้อนเกินราว 43 องศา แต่สารแคปไซซินในพริกก็เปิดช่องนี้ได้เหมือนกัน สมองจึงได้ข้อความเดียวกับตอนโดนของร้อน ทั้งที่ลิ้นไม่ได้ร้อนขึ้นเลย

ในทางกลับกัน เมนทอลในสะระแหน่เปิดช่อง TRPM8 ซึ่งเป็นช่องความเย็น เราจึงรู้สึกเย็นซ่าทั้งที่อุณหภูมิเท่าเดิม นี่คือเหตุผลที่น้ำเย็นทำให้ปากที่แสบพริกดีขึ้นชั่วคราว แต่นมช่วยได้ดีกว่า เพราะแคปไซซินละลายในไขมัน ไม่ละลายในน้ำ

รู้ตำแหน่งแขนขาโดยไม่ต้องมอง

หลับตาแล้วเอานิ้วแตะปลายจมูกได้ เพราะในกล้ามเนื้อมีตัวรับชื่อกล้ามเนื้อกระสวย คอยวัดว่ากล้ามเนื้อถูกยืดแค่ไหน และในเอ็นมีตัวรับวัดแรงดึง สมองเอาข้อมูลนี้มาวาดแผนที่ร่างกายไว้ตลอดเวลา

คนที่สูญเสียความรู้สึกนี้ไปจะเดินไม่ได้ในที่มืด ทั้งที่กล้ามเนื้อยังแข็งแรงดี เพราะต้องใช้ตามองขาตัวเองตลอดเวลาแทน

สัมผัสจากข้างในตัวเอง

หิว กระหายน้ำ ปวดปัสสาวะ ใจสั่น หายใจไม่ทัน คลื่นไส้ ทั้งหมดนี้คือสัมผัสเหมือนกัน เรียกรวมว่าการรับรู้ภายในร่างกาย ตัวรับอยู่ในกระเพาะ กระเพาะปัสสาวะ หลอดเลือด และหัวใจ

ร่างกายยังมีตัวรับที่วัดความเข้มข้นของเลือดและระดับออกซิเจนอยู่ตลอด โดยที่เราไม่รู้ตัวเลยแม้แต่วินาทีเดียว