หัวใจ เลือด และปอด ฉบับเจาะลึก
หัวใจของเราเต้นราวหนึ่งแสนครั้งต่อวัน สูบเลือดราวเจ็ดพันลิตรในหนึ่งวัน ผ่านหลอดเลือดที่ถ้าต่อกันจะยาวหลายหมื่นกิโลเมตร บทนี้จะดูว่าเลือดเดินทางเป็นวงอย่างไร หัวใจมีไฟฟ้าของตัวเองได้อย่างไร ปอดแลกแก๊สตรงไหน และทำไมหมู่เลือดถึงให้กันมั่วไม่ได้
เลือดเดินทางเป็นวงกลมสองวง
หัวใจคนไม่ใช่ปั๊มเดียว แต่เป็นปั๊มสองตัวติดกัน ซีกขวาส่งเลือดไปปอดเพื่อรับออกซิเจน ซีกซ้ายส่งเลือดที่มีออกซิเจนแล้วออกไปเลี้ยงทั้งร่างกาย กดปุ่มเพื่อเดินตามเลือดหนึ่งหยด
หัวใจเต้นเองได้โดยไม่ต้องรอคำสั่งจากสมอง
ในผนังห้องบนขวามีกลุ่มเซลล์พิเศษชื่อโหนดเอสเอ ทำหน้าที่เป็นเครื่องกำเนิดจังหวะ มันปล่อยสัญญาณไฟฟ้าเองเป็นจังหวะสม่ำเสมอ สัญญาณนี้แผ่ไปทั่วหัวใจและทำให้กล้ามเนื้อบีบตัวตามลำดับที่ถูกต้อง เครื่องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจก็คือการอ่านสัญญาณนี้จากผิวหนัง
ความดันโลหิตคืออะไรกันแน่
ความดันโลหิตคือแรงที่เลือดดันผนังหลอดเลือดแดง ตัวเลขบนคือตอนหัวใจบีบ ตัวเลขล่างคือตอนหัวใจคลายระหว่างจังหวะ ลากดูว่าอะไรทำให้ตัวเลขเปลี่ยน
ลองปรับสถานการณ์
ทำไมความดันสูงนานๆ ถึงอันตราย
ความดันที่สูงตลอดเวลาทำให้ผนังหลอดเลือดเสียหายทีละน้อย เกิดคราบไขมันเกาะง่ายขึ้น และทำให้หัวใจต้องทำงานหนักจนผนังหนาขึ้นผิดปกติ ปลายทางคือโรคหลอดเลือดสมอง หัวใจขาดเลือด และไตเสื่อม
ที่น่ากลัวคือความดันสูงมักไม่มีอาการเลย คนจำนวนมากรู้ตัวก็ตอนเกิดเรื่องแล้ว การวัดความดันเป็นประจำจึงสำคัญ ไม่ใช่รอให้ปวดหัวก่อนค่อยวัด
สิ่งที่เด็กทำได้ตั้งแต่วันนี้คือ กินเค็มน้อยลง ออกกำลังสม่ำเสมอ นอนให้พอ และไม่สูบบุหรี่ ทั้งหมดนี้ลดความเสี่ยงระยะยาวได้จริง
ถุงลมเล็กจิ๋วแต่พื้นที่มหาศาล
ปอดสองข้างมีถุงลมราว 300 ล้านถุง ถ้าคลี่ผนังถุงลมทั้งหมดออกมาจะได้พื้นที่ราว 70 ตารางเมตร ใหญ่กว่าห้องนอนทั่วไป ทั้งหมดนี้ยัดอยู่ในอกของเรา ผนังถุงลมบางมากจนออกซิเจนแพร่ผ่านเข้าหลอดเลือดฝอยได้ทันที กดปุ่มเพื่อดูการแลกแก๊ส
การแลกเปลี่ยนแก๊ส
ออกซิเจนในถุงลมมีความเข้มข้นสูงกว่าในเลือดที่เพิ่งกลับมาจากร่างกาย มันจึงแพร่เข้าไปในเลือดเอง ส่วนคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือดเข้มข้นกว่าในถุงลม มันจึงแพร่ออกมา ไม่มีปั๊มอะไรทั้งสิ้น ใช้แค่ความต่างของความเข้มข้น
ฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงหนึ่งโมเลกุลจับออกซิเจนได้ 4 โมเลกุล และเม็ดเลือดแดงหนึ่งเซลล์มีฮีโมโกลบินราว 270 ล้านโมเลกุล เลือดจึงพาออกซิเจนได้มากกว่าการละลายในน้ำเปล่าหลายสิบเท่า
ในเลือดหนึ่งหยดมีอะไรบ้าง
เลือดไม่ใช่ของเหลวสีแดงธรรมดา แต่เป็นเนื้อเยื่อเหลวที่มีเซลล์หลายชนิดลอยอยู่ แตะดูทีละอย่าง
ตารางหมู่เลือด ใครให้ใครได้
แตะช่องในตารางเพื่อดูเหตุผล แถวคือคนให้ คอลัมน์คือคนรับ สีเขียวคือเข้ากันได้
หมู่โอลบเป็นผู้ให้สากลสำหรับเม็ดเลือดแดง ส่วนหมู่เอบีบวกเป็นผู้รับสากล
ทดสอบตัวเอง
อยากลองเล่นเกมทบทวนบทนี้ไหม
คำถามทั้งหมดของบทนี้อยู่ในสนามแข่ง Body 101 เลือกได้ว่าจะแข่งกับเวลา ปะทะกับคนที่บ้าน ช่วยกันเล่นเป็นทีม ล้มบอส หรือฝึกซ้อมแบบไม่จับเวลา